ARXİV QEYDİ AZFUTBOL-un Elsevər PAŞAYEV imzası ilə yayımlanmış eyniadlı tarixi məqaləsinin tam orijinal mətni hələ bərpa edilməyib. Materialın başlığı AZFUTBOL-un Facebook arxivində 26 sentyabr 2011-ci il tarixli paylaşımlarda görünür; 2012-ci il tarixli istinad da mövcuddur. Aşağıdakı mətn orijinal yazının köçürülməsi deyil — redaksiyanın əldə olan tarix və statistika mənbələri əsasında hazırladığı yeni icmaldır. 1
Azərbaycan futbolunun sovet dövrünü anlamaq üçün bəzən böyük turnirlərin yekun cədvəlinə deyil, iki komandanın onilliklərə yayılan qarşılaşmalarına baxmaq kifayətdir. Bakı «Neftçi»si ilə İrəvan «Ararat»ının oyunları bir tərəfdən SSRİ çempionatının adi təqvim matçları idi, digər tərəfdən isə hər iki şəhərdə xüsusi maraq doğuran prinsipial görüşlərə çevrilmişdi. Bu rəqabətin tarixi hesabların sadə siyahısından genişdir; burada futbol nailiyyətləri, şəhər yaddaşı və sonradan dəyişən ictimai-siyasi mühit bir-birinə toxunur.
Yüksək dəstədə 44 qarşılaşma: balans nə deyir?
1949–1988-ci illərdə SSRİ çempionatının yüksək dəstəsində keçirilən 44 qarşılaşmada Bakı təmsilçisi 12 dəfə qalib gəlib, 16 oyun heç-heçə başa çatıb, 16 görüşdə isə İrəvan komandası üstün olub. «Neftçi»nin hesabına görə ümumi top fərqi 39–48-dir. Bu rəqəmlər yalnız yüksək dəstə oyunlarını əhatə edir. Birinci dəstə, SSRİ Kuboku və digər turnirlərlə birləşdirilən ümumi statistika mənbələrin yarış bölgüsünə görə fərqləndiyindən burada onlarla qarışdırılmır.
Bakı üstünlüyü: 22 ev oyunu, cəmi iki məğlubiyyət
Yüksək dəstədə Bakıda keçirilmiş 22 matçın 11-də «Neftçi» qazanıb, 9-u heç-heçə başa çatıb, yalnız ikisində «Ararat» qalib gəlib. Bakıdakı oyunların top fərqi 27–10-dur. Qonaqların qələbələri 1982-ci ildə (0:1) və 1984-cü ildə (0:2) qeydə alınıb. Bu göstərici bütün qarşılaşmaların deyil, yalnız Bakı ev oyunlarının nəticəsidir.
1963-cü ildə «Neftyanik» İrəvanda 2:1 hesabı ilə qalib gəlib. 1981-ci ildə «Ararat» öz meydanında 6:1 hesabı ilə qazanıb. «Neftçi» isə 1983-cü ildə Bakıda 3:0 nəticəsinə nail olub. Qarşılaşmaların xronologiyası bir neçə dövrü əhatə edir; komandaların adları da həmin illərdə dəyişib.
Fərqli uğurlar, eyni rəqabət
«Ararat» 1973-cü ildə SSRİ çempionu olub, həmin il və 1975-ci ildə SSRİ Kubokunu qazanıb. «Neftçi»nin sovet çempionatındakı ən böyük uğuru 1966-cı ilin bürünc medalıdır. Fərqli titullar bu qarşılaşmalardakı rəqabətin mahiyyətini silmirdi: Bakıda ev oyunlarının mənzərəsi çox vaxt ümumi güc nisbətindən fərqlənirdi.
SSRİ Kuboku və başqa turnirlər
İki klub yüksək dəstədən əlavə digər sovet yarışlarında da üz-üzə gəlib. Ayrı-ayrı statistik mənbələr SSRİ Kuboku ilə federasiya turnirlərini və birinci dəstə görüşlərini fərqli kateqoriyalarda göstərir. Buna görə yalnız yoxlanmış yüksək dəstə nəticələri aşağıdakı əsas cədvələ daxil edilib.
“Neftçi” – “Ararat” 1:1: 1977-ci ilin fotosessiyası və 1988-ci il xronikası
1977, Bakı: «Neftçi» – «Ararat» 1:1. Bu qarşılaşmaya aid «“Neftçi” – “Ararat” 1:1 (FOTOSESSİYA)» adlı tarixi material Rekord.az saytına istinadla qeyd olunub; o, Elsevər Paşayevin AZFUTBOL məqaləsindən ayrı mənbədir. Orijinal fotoşəkillər və onların istifadə hüquqları təsdiqlənmədiyi üçün burada təqdim edilmir.
1988: İrəvanda 0:0, Bakıda 1:1. Bu nəticələr yüksək dəstə çərçivəsində cütlüyün qarşılaşmalar siyahısını tamamlayır. 1988-ci il matçlarını 1977-ci il fotosessiyası ilə qarışdırmamaq vacibdir.
1949–1988: 44 oyunun xronologiyası
Aşağıdakı cədvəldə komanda adları həmin illərdə işlənmiş variantlarla göstərilir. Yalnız SSRİ çempionatının yüksək dəstəsi nəzərdə tutulur. Tarix sütununda mövsüm ili verilir.
| № | İl | Ev sahibi | Qonaq | Hesab |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 1949 | Neftyanik | Dinamo | 2:1 |
| 2 | 1949 | Dinamo | Neftyanik | 1:0 |
| 3 | 1950 | Dinamo | Neftyanik | 2:2 |
| 4 | 1950 | Neftyanik | Dinamo | 1:1 |
| 5 | 1963 | Neftyanik | Ararat | 2:0 |
| 6 | 1963 | Ararat | Neftyanik | 1:2 |
| 7 | 1966 | Ararat | Neftyanik | 2:0 |
| 8 | 1966 | Neftyanik | Ararat | 0:0 |
| 9 | 1967 | Neftyanik | Ararat | 1:0 |
| 10 | 1967 | Ararat | Neftyanik | 2:1 |
| 11 | 1968 | Neftçi | Ararat | 2:0 |
| 12 | 1968 | Ararat | Neftçi | 4:1 |
| 13 | 1969 | Neftçi | Ararat | 2:0 |
| 14 | 1969 | Ararat | Neftçi | 1:0 |
| 15 | 1970 | Neftçi | Ararat | 3:0 |
| 16 | 1970 | Ararat | Neftçi | 3:0 |
| 17 | 1971 | Ararat | Neftçi | 2:1 |
| 18 | 1971 | Neftçi | Ararat | 0:0 |
| 19 | 1972 | Neftçi | Ararat | 1:1 |
| 20 | 1972 | Ararat | Neftçi | 4:2 |
| 21 | 1977 | Neftçi | Ararat | 1:1 |
| 22 | 1977 | Ararat | Neftçi | 1:1 |
| 23 | 1978 | Ararat | Neftçi | 1:0 |
| 24 | 1978 | Neftçi | Ararat | 2:0 |
| 25 | 1979 | Ararat | Neftçi | 0:0 |
| 26 | 1979 | Neftçi | Ararat | 4:2 |
| 27 | 1980 | Neftçi | Ararat | 1:0 |
| 28 | 1980 | Ararat | Neftçi | 1:1 |
| 29 | 1981 | Neftçi | Ararat | 0:0 |
| 30 | 1981 | Ararat | Neftçi | 6:1 |
| 31 | 1982 | Ararat | Neftçi | 3:0 |
| 32 | 1982 | Neftçi | Ararat | 0:1 |
| 33 | 1983 | Neftçi | Ararat | 3:0 |
| 34 | 1983 | Ararat | Neftçi | 1:0 |
| 35 | 1984 | Neftçi | Ararat | 0:2 |
| 36 | 1984 | Ararat | Neftçi | 2:0 |
| 37 | 1985 | Neftçi | Ararat | 1:0 |
| 38 | 1985 | Ararat | Neftçi | 0:0 |
| 39 | 1986 | Neftçi | Ararat | 0:0 |
| 40 | 1986 | Ararat | Neftçi | 0:0 |
| 41 | 1987 | Ararat | Neftçi | 1:0 |
| 42 | 1987 | Neftçi | Ararat | 0:0 |
| 43 | 1988 | Ararat | Neftçi | 0:0 |
| 44 | 1988 | Neftçi | Ararat | 1:1 |
Müstəqillikdən sonrakı Azərbaycan–Ermənistan futbol mühiti
SSRİ dağılandan sonra «Neftçi» – «Ararat» qarşılaşmalarının çempionat miqyasında davamı mümkün deyildi: klublar ayrı ölkələrin futbol sistemlərində yarışırdılar. Azərbaycan və Ermənistan futbolunun kəsişmələri daha çox milli komandaların beynəlxalq turnirlərdə potensial görüşləri, UEFA püşkatmaları və beynəlxalq futbol qurumlarının qərarları çərçivəsində gündəmə gəlirdi. Tarixi klub rəqabətinə aid nəticələri sonrakı siyasi hadisələrin birbaşa izahı kimi təqdim etmək düzgün deyil; bunlar fərqli dövrlərin hadisələridir.
Foqtsun nəticələri niyə ayrıca qiymətləndirilməlidir?
Almaniyalı mütəxəssis Berti Foqts 2008-ci ildə Azərbaycan millisinin baş məşqçisi təyin edildi. Onun fəaliyyəti barədə danışarkən seçmə mərhələlərdə toplanmış xalları, rəqiblərin səviyyəsini və komandanın oyun keyfiyyətini nəzərə almaq lazımdır. Futbolun ictimai-siyasi fonu nəticələrə əlavə məna qazandıra bilər. «Foqtsun uğuruna düşən kölgə» ifadəsi burada konkret tarixi hadisəyə aid sübuta yetirilmiş iddia deyil, futbol müzakirəsinin ictimai kontekstinə dair yanaşmadır.
Sonrakı dövrə dair qeyd: Foqtsun müqaviləsi 2013-cü ilin dekabrında uzadılıb; o, 2014-cü ilin oktyabrında vəzifəsindən ayrılıb. Bunlar ilkin tarixi məqalənin dövründən sonrakı məlumatlardır.
Tarix bir hesabdan böyükdür
Yüksək dəstədə 44 oyunun ümumi statistikası «Ararat»ın, 22 Bakı matçının göstəriciləri isə «Neftçi»nin nisbi üstünlüyünü göstərir. Rəqəmlər bir-birini inkar etmir — fərqli seçmələri ifadə edir. Futbol tarixini dəqiq danışmaq üçün bu fərqləri qorumaq, mənbə mənşəyini göstərmək və arxiv fotoşəkillərinin etibarlılığını ayrıca təsdiqləmək vacibdir.
AZFUTBOL-da mövzu ilə bağlı: Futbol tarixi dosyesi, «Neftçi» dosyesi və «Neftçi» – «Spartak»la başlayan 75 illik tarix.
İstinadlar və mətnin mənşəyi
- Soccer365: «Neftçi» – «Ararat» tarixi qarşılaşmaları və turnirlər üzrə statistika
- Wildstat: «Neftçi» və «Ararat» oyunlarının arxivi
- AZFUTBOL: köhnə məqaləyə aid Wayback arxiv ünvanı (tam mətnin bərpası təsdiqlənməyib)
- Qafqaz derbisi — Vikipediya (tarixi istinadın müəyyən edilməsi üçün; müstəqil ilkin statistika mənbəyi deyil)
- UEFA: Foqtsun müqaviləsinin uzadılması (2013)
- UEFA: Foqtsun ayrılması (2014)
- Redaksiya qeydi: Bu mətn AZFUTBOL redaksiyası tərəfindən 2026-cı ildə hazırlanmış yeni tarixi icmaldır. Əvvəlki eyniadlı məqalənin müəllifi Elsevər PAŞAYEV olub. Orijinal mətn əldə edilərsə, ayrıca yoxlanaraq arxivdə öz mətn və müəllifliyi ilə bərpa ediləcək. ↩︎
Fikirlərini bizimlə bölüş!